Linux dağıtımlarının temel sorunlarını gayet güzel anlatan bir sunum var burada.

http://www.youtube.com/watch?v=5pOxlazS3zs

Maalesef İngilizce. Aslında üşenmesem altyazı yapıcam ama gerek yok. Zaten insanlarda öyle bir koruma refleksi var ki bu sunumları daha önce defalarca yapmış olan Bryan Lunduke'a bile önceki sunum videolarında MS sözcüsüymüş de Linux'a pislik atıyormuş gözüyle daha videoyu tamamen izlemeden video altı yorumlarda saldıran olmuş. Kendisi Jupiter Broadcasting isimli, temelde açık kaynaklı herşeyle ilgili youtube'da yayın yapan bir yazılım geliştiricisiydi. Sonra oradan ayrılıp kendi asıl işlerine devam etti ama Linux Sucks sunumlarına da devam etti. Eleştrilerine tamamen katılıyorum. İngilizce sunumu altyazılandırmaya üşensem de adamın dediklerine ek olarak ben de Linux'un sorunlarını şöyle özetliycem:

1. Linux'un en büyük sorunu "5-6 arkadaş bir araya gelelim şu Debian'ı çatallayıp yeni bir dağıtım yapalım." düşüncesi içindeki dünya çapında binlerce geliştiricinin debelenmesi ve buna bağlı verimsiz ve gereksiz iş gücü israfı. Üstelik bunu ücretsiz yaptıkları için zamanla sıkılıp bu işi de bırakabiliyorlar. Halbuki tek bir dağıtımı alıp ona odaklanarak organize şekilde geliştirseler ve bunu makul bir ücretle sunsalar Linux hızla windows'un pazar payını daraltabilir. Valve bile destek çıkmışken hala çatallama dağıtım sevdasıyla pıtırak gibi bir sürü yarım yamalak dağıtım çıkıyor.

2. Çatallanan dağıtımılara ek olarak çok sayıda çatallanan projeler. Artık çatalının çatalının çatalı tonla yarım yamalak projenin son kullanıcıya stabil olmayan bir deneyim yaratmasını ve kullanıcının linux'u silip window'sa dönüşünü görmemek imkansız hale geldi ama hala ben bunları yazarken eminim birileri bir yerlerde bir şeyi beğenmeyip yeni bir çatal yapmanın peşindedir.

3. Deb, RPM, Pisi vs. gibi çok sayıda paketleme sistemi yüzünden hamal gibi aynı yazılımı faklı dağıtımlar için paketlemekle uğraşmak. Üstelik depolanan çoğu paket eski sürüm yazılım da olabiliyor. Kendimden biliyorum Blender yepyeni arayüze geçtiği dönemde sürümü 2.56'ya kadar ilerlemesine rağmen Ubuntu depolarında hala eski 2.49 sürümü vardı. Gimp'de de tek pencere kipine geçildiği sürüme depolara çok sonradan eklenebilimişti. Bu doğrudan doğruya paket sistemlerinin farklılığından kaynaklanmıyor belki ama tek tip paket olması işleri bir nebze hızlandırabilir.

4. Sıradan son kullanıcıyı değil de uzman sistem yöneticilerini veya meraklıları cezbedebilen yapıda ilerleyiş. Tasarım konusu çok atlanıyor. Son zamanda bu konuya eğilen tek dağıtım Elementary OS oldu. Bryan Lunduke da bu başarıyı görmüş. Sunumda Elementary'nin istikrarından bahsediyor. Benim de çok beğendiğim bu dağıtımın tek eksiği kullanıcıya fazla hareket alanı vermemeleri. Bir de Ubuntu'nun uzun dönemli sürümü üzerine uğraşırken neredeyse 2-3 yılda bir anca sürüm çıkarabiliyorlar. Çünkü başta da dediğim gibi 5-6 arkadaş dağıtım yapalım zihniyetinin etkisi ile yoğun iş yükünün altından kalkmakta zorlanıyorlar. Ama sistemin her bileşeninin hem görünüm hem de işlevselliğini ve bütünlüğünü korumak için kendi belirledikleri HIG (Human Interface Guidelines) kurallarına öylesine bağlılar ki web sitelerinde dışarıdan projeye katılmak ve elementary OS için uygulama geliştirmek isteyen geliştiricilere uyulması gereken kuralları belirtmişler. Bu pek çok dağıtımda atlanan bir şey ve belki de bu sayede elementary OS kısa sürede sıradan ev kullanıcılarını cezbetti ve istikrarını korudu. Bu tasarım inadı dağıtıma kurumsallık katıyor. Hamdi Kellecioğlu'nun videoda bahsettiği Ubuntu'nun genel görünümüne aykırı olan çirkin Sane tarayıcı yazılımı tam da bu sebepten elementary OS'un kriterlerine uymuyor. Adamlar sırf bu tasarım uyumluluğu inadı yüzden ve Libre Office'in demode arayüzünü sisteme yakıştıramadıklarından varsayılan kuruluma eklemediler. Kullanıcı elementary OS kurduktan sonra ofis yazılımını dilerse sonradan kurabiliyor ama kurulum imajında Libre Office yok. Bu arada Libre Office'in eskiyen arayüzünü güncellemek için yeni fikirler var ama ortada bir hareket yok: https://clickortap.wordpress.com/2011/05/01/citrus-overview/ Belki de çatallamakla uğraşmak yerine şu tasarımları hayata geçirseler çok daha sevimli bir ofis paketimiz olurdu. Neyse böyle de iş görüyor ama keşke Citrus UI gibi şeyler gerçek olsa.

5. En popüler dağıtım olan Ubuntu'da Mark Shuttleworth'un kullanıcıların alışkanlıklarını hiçe sayan yaklaşımları. Madem finanse ediyorum o halde istediğim gibi olacaktır anlayışıyla alınan kararlar Ubuntu'ya olan ilgiyi azalttı. Canonical firması olmasa bugün pek çok Ubuntu temelli dağıtım varolmayacaktı. Ama Unity garabeti ve Amazon ile olan yakınlıktan sonra Ubuntu pek çok kullanıcı için antipatik hale geldi.

6. Donanım üreticilerinin Linux'u fazla ciddiye almaması.Bunun temel nedeni pazar payının küçük olması.Pazar payının küçük olması da yukarıda saydığım aksaklıklardan. Valve Steam OS ile uğraşmasa Nvidia ve AMD'nin sürücülerini adam etmeye niyetleri yoktu. Gerçi Nvidia biraz toparlasa da AMD hala ağırdan alıyor. Bir iki yıl önce Linus Torvalds bir toplantıda Laptoptaki optimus problemiyle ilgili soru gelince Nvidia'nın tutumuyla epeydir çileden çıktığı için orta parmağını kaldırıp "Nvidia F.ck you!" deyivermişti. Düşünün bu adam çileden çıktıysa kullanıcı ne yapsın. Kendimden biliyorum Gnome benim ATI HD4850 kartlı bilgisayarda açık kaynaklı sürücülerle de AMD'nin sahipli sürücüleriyle de adam akıllı görüntü vermiyor. Sürekli köşelerde abuk subuk kırılmalar oluyor. El insaf 2008'den bu yana en ufak düzelme olmaz mı? Windows'da sorun yok Linux sorun yumağı.

Aslında daha çok aksayan yön var ve Vista gibi bir felaketin bile fırsata çevrilemeyişi yine bu otoritesiz dağınık yapıdan kaynaklanıyor. Valve gibi bir gücün desteği bile bu yapının değişmemesi sebebiyle Linux'un masaüstü kişisel bilgisayarlardaki pazar payının önemli ölçüde artmasına yetmeyecek. Windows 8 gibi ikinci bir fırsat vardı o da kaçtı. Windows 10'un rahatlığı ile kullanıcılar yine uzun süre Linux'u aklına bile getirmeyecek.

Birilerinin ortaya çıkıp bu başıboşluğu, dağınıklığı sonlandırması lazım. Artık Richard Stallman mı olur Linus Torvalds mı yoksa Mark Shuttleworth mu bilemem ama birileri dağınık haldeki geliştiricileri ve projeleri bir araya getirip temel bir Linux dağıtımı için harekete geçirmeli. O temel dağıtım ortaya çıkınca artık isteyen istediği şekilde hem o dağıtımı hem de bileşenlerini çatallayabilir. Ama bu olmazsa yarım yamalak bir sürü dağıtım aynen yerinde saymaya devam eder.

Bu arada elementary OS'u deneyeceğinizde beta aşamasındaki Freya'yı deneyin. Luna sürümü çok eskidi. Freya beta da olsa yeterince stabil.