Geleceğe hoş geldiniz serisi: Final. - Beklediğimiz gelecek bu muydu?

Facebook’a yıllardır girmiyordum. Bugün bir uyarı üzerine girdim, eski yazılarıma denk geldim. Meğer ben burada ve tabiki teknoseyir'de yıllarca “Geleceğe hoş geldiniz” diye bir seri yazmışım. 27. bölüme kadar numara vermişim. Bazı bölümleri şimdi kendim bile bulamıyorum. Geleceğe hoş geldiniz de, geçmişi neden kaybediyoruz?

Nelerden bahsetmişim? Gözyaşından glikoz ölçmeye çalışan kontakt lenslerden, HoloLens’ten, gen düzenlemeden, kendi kendine görüntü üreten yapay zekâdan… Google’ın çeviri sistemi, eğitimde doğrudan karşılaşmadığı iki dil arasında çeviri yapmaya başlamış, ben de heyecanlanıp yazmışım. Sonra bir gün LaMDA’nın “Herkesin benim aslında bir insan olduğumu anlamasını istiyorum” cümlesini paylaşmış, “Peki siz fişi çeker miydiniz?” diye sormuşum. Bugün fişi çekmek bir yana, iki satır yazacağız diye yapay zekâyı yeniden çağırıyoruz. Bu yazının hazırlanmasında da çağırdım, işin komiği o.

Arada tuttuklarım da var, onları da söyleyeyim müsaadenizle. 2016’da iki kara deliğin birleşmesinden gelen kütleçekim dalgalarının ölçüldüğünü anlatıp “Nobel alırken 1–2 seneye hatırlamamız açısından not düşelim” yazmışım. 2017’de Nobel geldi [1]. Aynı yılın sonunda, Akdeniz anemisi için bir CRISPR tedavisinin klinik araştırma başvurusunu paylaşmışım. O tedavi, Casgevy adıyla, 2024’te ABD’de transfüzyona bağımlı beta-talasemi için onay aldı [2]. 2018’de de yapay zekânın ürettiği insan yüzlerini gösterip yakında gördüğümüz görüntünün gerçek olup olmadığını daha çok sorgulayacağımızı yazmışım. Bugün bir fotoğrafa bakıp önce “Bu gerçek mi?” diye soruyorsak, o yazının meselesi tam da buydu [3].

O zamanlar kendi çapımda bilim gazeteciliği yapmaya çalışıyordum. Bir genç yazıya denk gelsin, “O da ne be?” desin, iki paragraf sonra da merak edip makalenin bağlantısına tıklasın istiyordum. Sıkılanlar için “iki paragraf atlayın” diye yol bile göstermişim. Şimdiki aklım olsa onu yazmazdım. İki paragrafı ben atlatıyordum, şimdi tamamını ChatGPT’ye atlatıyoruz.

Peki, cevap bu kadar kolay ulaşılır olunca insan daha mı az merak ediyor? İlk aklıma gelen “herhalde öyle” oldu. Sonra baktım, iki deneyde insanlara genel kültür soruları sormuşlar. Cevaba kolay ulaşabilmek, cevabı arayıp aramamalarını etkilemiş. Ama “Ne kadar merak ediyorsun?” diye sorduklarında verdikleri yanıt değişmemiş [4]. Bir başka deney dizisinde ise internette açıklama arayanlar, sonrasında hiç aramadıkları başka konularda bile kendilerini daha bilgili sanmışlar [5]. O kısmı okuyunca durdum. Ben şimdi bir şeyi merak edip cevabına on saniyede ulaştığımda, gerçekten anladım mı? Yoksa “tamam, bunu da öğrendik” deyip kendime biraz erken mi aferin verdim? Bir de ertesi gün birine kendi cümlelerimle anlatmayı deneyeyim bakalım.

“Okumak ortadan kalkıyor” diyeceğim, sonra eski yazılarımdaki gibi heyecana gelip verinin önüne geçmiş olacağım. O yüzden dur, kaçma, iki sayı vereceğim. National Literacy Trust’ın Birleşik Krallık’taki 2025 anketinde, 8–18 yaş grubundaki katılımcıların yaklaşık üçte biri boş zamanında okumaktan keyif aldığını söylemiş. Türkiye’de de 15 yaş grubunun PISA okuma puanı 2018’de 466, 2022’de 456. Biri okumaktan alınan keyfe, öbürü okuduğunu anlama performansına bakıyor. Üstelik Türkiye’deki düşüş ChatGPT’nin yaygınlaşmasından önceki dönemde. Demek ki mesele, biz daha yapay zekâya “Şunu üç maddede özetler misin?” demeden başlamış [6].

Yaratıcılık tarafında daha tuhaf bir sonuç var. Bir deneyde yapay zekâdan fikir alanların kısa hikâyeleri ortalamada daha yaratıcı bulunmuş. Ama o hikâyeler birbirine daha çok benzemiş [7]. Bir düşünsenize, öğretmen sınıfa “Başınızdan geçen en tuhaf günü yazın” diye kompozisyon ödevi veriyor. Herkesinki geçen haftakinden biraz daha güzel. Sonra teneffüs oluyor, üç arkadaş yan yana geliyor, üçünün de başına aynı tuhaf gün gelmiş.
Türkiye’de lise öğrencileriyle yapılan bir matematik deneyinde de doğrudan cevap verebilen yapay zekâyı kullananlar alıştırmalarda daha iyi gitmiş. Yardım kalkınca sınavda, bu araca hiç erişmemiş gruptan yüzde 17 daha düşük puan almışlar. Öğrenciye ipucu verip çözümü ona bırakan sürümde bu fark büyük ölçüde kaybolmuş [8].

“Ee, IQ da düşüyor mu?” Norveç’te, 1962–1991 arasında doğan erkeklerin test puanlarında önce yükseliş, sonra düşüş görülmüş. Araştırmacılar bu dönüşü aynı aile içindeki kardeşler arasında da gözlemlemiş. Çalışma 2018’de yayımlandı, dolayısıyla o düşüşü ChatGPT’ye yazamayız [9]. Benim asıl merak ettiğim, bir sorunun cevabını alır almaz ne yaptığımız. “Bir dakika ya, bu gerçekten böyle mi?” diye dönüp bakıyor muyuz? O cevap aklımıza yeni bir soru getiriyor mu?
Geleceğin içindeyiz artık. On yıl önce makinenin bizimle ne zaman konuşacağını merak ediyordum. Şimdi konuşuyor, yazıyor, okuyor. Ben de ona bu yazıyı hazırlarken yardım ettirdim. Yarın biri yazıyı ona özetletirse, aramızda iki yapay zekânın gayet verimli bir sohbeti olmuş olacak. Biz de beğeni bırakırız artık.

Beklediğimiz gelecek bu muydu?

Merak edip iki paragraf daha okumak isteyenlere kaynaklar:
1. İki kara deliğin birleşmesini nasıl ölçtüler, Nobel kime verildi? [LIGO’nun ilk gözlem özeti](https://ligo.org/science-summaries/GW150914/) · [2017 Fizik Nobel’i](https://www.aps.org/.../2017/11/2017-nobel-prize-in-physics)
2. Beta-talasemi için araştırma başvurusundan tedavi onayına. [2017’deki CTX001 başvurusu](https://ir.crisprtx.com/.../crispr-therapeutics-submits...) · [FDA’nın 2024 Casgevy onayı](https://www.fda.gov/.../press.../fda-roundup-january-16-2024)
3. 2018’de paylaştığım yapay yüzlerin arkasındaki çalışma. [Karras ve arkadaşlarının StyleGAN makalesi](https://arxiv.org/abs/1812.04948)
4. Cevaba kolay ulaşmak merakı değiştiriyor mu? [Bilgiye erişim ve merak üzerine iki deney](https://escholarship.org/uc/item/5x45g6v6)
5. İnternette cevap arayınca kendimizi daha mı bilgili sanıyoruz? [Fisher, Goddu ve Keil’in araştırması](https://doi.org/10.1037/xge0000070)
6. Gençler okumaktan ne kadar keyif alıyor ve Türkiye’nin okuma puanı nasıl değişti? [National Literacy Trust anketi](https://literacytrust.org.uk/.../children-and-young.../) · [OECD PISA sonuçları](https://www.oecd.org/.../overview-of-performance-trends...)
7. Daha yaratıcı bulunan hikâyeler nasıl birbirine daha çok benzedi? [Doshi ve Hauser’in kısa hikâye deneyi](https://doi.org/10.1126/sciadv.adn5290)
8. Yapay zekâ yardımı kalkınca matematik sınavında ne oldu? [Bastani ve arkadaşlarının Türkiye’deki lise deneyi](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40560616/)
9. Norveç’te IQ puanları neden kardeşler arasında karşılaştırıldı? [Bratsberg ve Rogeberg’in kuşak çalışması](https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1718793115)

BeğenFavori PaylaşYorum yap

Kamp görevlisi garip sesler duyuyor, bu kadar kızın sorumluluğunu üzerine almış gidip yatıyor, hatta yattığında da sesler duyuyor ve uyuyabiliyor. Ormandan karanlıktan korkuyorsan niye bu işi yapıyorsun hıyar ağası. Git bir markette filan çalış. İnanılır gibi değil. İzlerken sinirden çıldırdım.

https://youtu.be/1mt3wlk4NGk?si=aeJ3dsKqFnwrc3LA

Kampta Dehşet Veren Cinayet | People Dergisi Araştırıyor 7. Sezon 1. Bölüm

Yakın tarihin en çok ses getiren suç davaları yeniden araştırılıyor. People Dergisi Araştırıyor programında haberlerin ötesine geçen ve toplumun hafızasına k...
BeğenFavori PaylaşYorum yap

TOEFL’ımın süresinin bu ay dolması nedeniyle bazı sıkıntılar yaşıyordum. Virüs nedeniyle sınava da girmek istemiyorum. Bu açığı gören Duolingo, TOEFL alternatifi bir sınav geliştirmiş üstelik evde bilgisayarınız üzerinden girebiliyorsunuz. TOEFL’a göre çok ucuz(50 USD) ve çok ciddi yerlerde geçerliliği var. Bana Kanada için lazımdı, şansıma da devletin resmi kurumları bile bunu kabul etmeye başlamış. Dil belgesine ihtiyaç duyanlar kesinlikle bu seçeneğe de baksın derim.

Duolingo English Test

Affordable and convenient language certification from Duolingo.
BeğenFavori PaylaşYorum yap

Aramızda #DeadlyPremonition oynamış olanlar var mı acaba bilmiyorum. Kısaca "harika öpüşen çirkin sevgili" olarak da nitelendirebileceğimiz oyun, vasat grafiklerine ve çağ dışı animasyonlarına rağmen; gerek hafif Twin Peaks soslu, çok farklı ve harika hikayesi, gerek tuhaf ama unutulmaz karakterleri, gerekse eşsiz gariplikteki sürreal mizah anlayışı ve keyifli anlatımıyla bir dönem konsollarda büyük ses getirmişti. Sonradan çıkan PC portu ise ne yazık ki berbattı.

Şimdi neden Deadly Premonition'dan bahsettim? Hem henüz oynamamış olan konsol sahipleri varsa bir yerlerden bulup oynasınlar diye (pc portu şu an ne durumda bilmiyorum açıkçası) hem de oyunun geliştiricisi Hidetaka Suehiro, nam-ı diğer Swery65'in geçen sene Xbox One'a özel olarak çıkan yeni oyunu D4: Dark Dreams Don't Die'ın PC'ye başarılı bir şekilde port edildiği haberini vermek için. 🙂

#DarkDreamsDontDie , bizleri iki sene önce uğradıkları bir saldırıda hem karısını hem de hafızasını kaybetmiş eski narkotik polisi ve tekila tutkunu David Young'ın türlü tuhaflıklarla dolu, içinde zamanda yolculuk olan, sürükleyici, bol sürprizli ve alışılmadık hikayesine götürüyor. Oynanış olarak Deadly Premonition'dan ziyade Telltale oyunlarını andıran, içinde yine bolca David Lynch sosu bulabileceğiniz, sıradışı bir mizah anlayışına, tuhaf ama bir o kadar da zengin ve şaşırtıcı karakterlere, garip olaylara, çizgi roman tarzı gerçekten stil sahibi cell shade görsellere ve harika seslendirmelere sahip episodik bir point&click macera oyunu bu. Oyunun biri prologue olmak üzere 3 bölümden oluşan 1. sezonu Steam'de 21.60 TL'den satışa çıkmış durumda. İkinci sezon ise henüz yapım aşamasında.

Fazla da uzatmayayım; eğlenceli, unutulmaz, dahiyane, ama bir o kadar da sıradışı, sürreal, alışılmadık ve gerçekten çok tuhaf bir şeyler deneyimlemek istiyorsanız (ve İngilizceniz de iyiyse) D4: Dark Dreams Don't Die tam size göre.

http://store.steampowered.com/app/358090/

Save 10% on D4: Dark Dreams Don’t Die -Season One- on Steam

This is the story of a man with a very strange fate. His name is David Young. Two years ago, his wife was murdered by an unknown assailant, and Young suffered a blow to the head that cost him his memory. His wife's final words: “Look for D.
BeğenFavori PaylaşYorum yap

Birazcık geç tanışmış olsam da #BackToBed harika oyunmuş. Oynamış olanlarınız vardır kesin. Oynamamış olanlar varsa, bu haftaki Humble Weekly Bundle'da bulabilirler. Back to Bed için Amiga döneminde Ocean'ın yaptığı meşhur Sleepwalker'ın 3 boyutlu yeniden yapımı da denebilir bir bakıma. Oyundaki amaç; bir uyurgezer olan Bob'un bilinçaltını kontrol ederek çeşitli engelleri ve tehlikeleri aşmasını sağlamak ve onu yatağına sağ salim ulaştırmak. Salvador Dali soslu enfes görsel stili, yer yer Penrose merdivenlerini andıran bölüm tasarımları, David Lynch'in İkiz Tepeler'indeki cüceyi anımsatan dış sesiyle gözden kaçan mücevherlerden biri Back to Bed. Tek eleştirim bulmacalar biraz daha zor olabilirmiş. #oyun #akış

https://www.humblebundle.com/weekly
http://store.steampowered.com/app/308040/

Back to Bed on Steam

In Back to Bed you guide the sleepwalker Bob to the safety of his bed by taking control of his subconscious guardian named Subob. Together they will travel through a surreal and painting-like dream world, avoiding dangers and getting safely back to bed.
BeğenFavori PaylaşYorum yap

Dünya üzerinde yazılmış ilk tarım ve çiftçilik konulu bilgisayar oyunu ve yerli
#TozluRaflar

https://youtu.be/wsx6vfrG7Ns?si=WnpqrsglH05C1HFC

umut tarlalari title screen for Amiga

umut tarlalari title screen for Amiga
BeğenFavori PaylaşYorum yap

En son ne zaman bir optik diskten vs. film izlediniz? Bugün önüme Dogville'ın fiziksel baskısı denk geldi, fiyatı da epey uygun (Apple TV'de bir kiralama ücreti) ama alsam bile onu oynatacak cihaz yok 😀 Konsolu satmasaydım iş görürdü.

BeğenFavori PaylaşYorum yap
Önceki yorumları gör 12 / 26

Podcast önerisidir

BeğenFavori PaylaşYorum yap