Sınava bilmemkaç milyon kişi giriyor, bu kadar insandan 3-5'inin başına öngörülmemiş durumlar gelmesiyle geç kalmaları zaten beklenir. Tersini beklemek gerçekçi değil. Hayat her zaman öngörülebilir değil. Her gün arabayla 40 dakikada gidilen yol, ilk defa sınava girdiğin gün trafik yüzünden 80 dakika olursa bu öngörülmemiş bir durumdur en basitinden. Bunun kazası var, bilmemnesi var. Arada sırada bir yerlere geç kalmak normaldir. Bunu anormal olarak etiketlemeniz yanlış. Çünkü hayat her zaman öngörülebilir değildir. Evet sen geç kalmamışsındır, sınava gireceğin bir gün yolda önüne bir köpek atlar arabayla çarparsın, o zaman geç kalırsın. Çok basit bir örnek. İstatistik olarak her gün Türkiye'de en az 50 sokak hayvanına araç çarpıyor. Bu sınava giren 2,5 milyon kişinin en az birinin arabasıyla bir köpeği ezdiğini ve veterinere götürmekle köpeği bırakıp sınava yetişmek arasında seçim yapmak zorunda kaldığını rahatlıkla iddia edebilirim. En az birinin arabasının lastiğinin patladığını iddia edebilirim. En az birinin arabasının bozulduğunu iddia edebilirim. En az birinin yaralanmalı kaza yaptığını iddia edebilirim. En az birinin bindiği otobüsün bozulduğunu iddia edebilirim. En az birinin ailesinden birinin tam sınava gitmek için yola çıkmadan önce hastanelik olduğunu iddia edebilirim. Binlerce örnek ve neden uydurabilirim şu an. Ve 2,5 milyon kişide birkaç kişinin başına bu nedenlerin gelmesi normal ve beklendik bir durumdur. Her sınavda böyle geç kalan birkaç kişi direkt haber oluyor, algıda seçicilik ile burada paylaşılıyor. Teknoseyir klasiği gibi bir şey oldu. Victim blaming'i seviyoruz. Just-World Hypothesis'den kaynaklı bir psikolojik durum. Kısaca "iyi insanların başına iyi şeyler gelir, kötü insanların başına kötü şeyler gelir" mantığı. Victim Blaming'in kaynağı da budur. Kötü bir şey yaşamış bir insan gördüğümüzde beynimiz derin bir kaygı ve korku yaşar, çünkü o kişinin başına o kişinin hiçbir suçu yokken bu geldiyse aynısı bizim de başımıza gelebilir. Bu yoğun kaygı hissinden kaçmak için bilinçaltı devreye girerek durumu rasyonalize etmeye çalışır ve direkt olarak ilk düşüncemiz kurbana bunu yaşatan suçlu kişiyi veya sistemi suçlamak yerine kurbanın bir suçunu aramak olur, çünkü o kişinin suçsuz olduğunu kabul edersek aynısının bizim başımıza gelme olasılığını da kabul etmek zorunda kalırız. "O saatte orada ne işi varmış." "kesin bir şey yapmıştır yoksa başına bu gelmezdi" "ben o kişinin yaptığı hatayı yapmam o yüzden güvendeyim" "sorumlu davransaydı başına bunlar gelmezdi." İnsanlar kendi dünyalarının tamamen güvenli ve tamamen öngörülebilir olduğuna dair illüzyonu korumak için farkında olmadan kurbanı suçlarlar ve kurbanı suçlamak "ben doğru şeyleri yaparım o yüzden hep güvendeyim" yanılgısını besleyen kalkan görevi görür. O kalkan sayesinde illüzyon korunur. Aynısının bizim başımıza gelme olasılığını reddetmiş oluruz. Türkiye'deki sınavlar hepimizin içinde psikolojik bir travma. Sorumluluk falan diyorsunuz da bu sınavların bu ülkedeki herkesin çocukluk travması olduğunu hepimiz biliyoruz. Travma olduğu için normalde teknolojiyle hiç ilgisi olmayan, hatta haber değeri bile olmaması gereken "sınava geç kalmış" paylaşımlarının -çünkü o 3-5 kişi dışında kimseyi etkileyen bir olay değil- her sene Teknoseyir'de birkaç defa "ne sorumsuz insanlar var" "gençlik böyle" bilmenne diye arkasındaki nedeni bilmeden direkt suçlayıcı şekilde paylaşılması bu yüzden. Ama sınavın hemen öncesinde çocuğu sınava götürecek olan babası evde düşüp hastanelik olduğu için geç kalan birinin haberini hiç görmüyoruz. Haberi yapılsa bile paylaşılmaz zaten. İlk içgüdümüz her zaman o kişinin bir "sorumsuzluğunu" aramak oluyor, daha sınava 15 dakika varken kapı kapandıktan 10 saniye sonra yetişebildi diye daha reşit bile olmayan çocuğu içeri almayıp 1 yılı kaybettirip bir travma daha yaşatan sistemde suç aramak değil. Just-World Hypothesis'in tam oturduğu bir örnek. Halbuki dünya ne adil, ne de öngörülebilir.