Varsayımsal soru; elinize mucizevi şekilde bir makine geçse, bu makineyle herhangi bir arabayı kopyalayabiliyor ve yasal bir sonuçla karşılaşmıyor olsanız kullanır mısınız yoksa "ben bunu kopyalarsam üreticisi nasıl para kazanacak, etik değil ben 20 sene çalışıp kredi çekip (artık her neyse durumunuz) satın alacağım" mı dersiniz? Cevap "kullanırdım" "kullanmazdım" seçeneklerinden ibaret. Şartı şurtu senaryosu yok. Tren rayı sorusu gibi düşünün.
kopyaladıktan sonra kullanamazsınki plaka ruhsat vs 🙂 bu arada neredeyse tüm türk şirketlerinin ürettiği makinalar aslında bir şeylerin kopyası ama üzerine bişeyler katmışlardır orası ayrı.
Hocam varsayımsal dedim yahu o kadar dibini kurcalama olayın, soru o değil 😀 Ruhsat ve plakanın da hallolduğunu varsay sen 😀
Kullanırım
Kullanırım. Bir de sadece araba mı kopyalayabiliyoruz 😀
Şimdilik araba 😁 Başka ne kopyalamak istemiştin acaba 😀
@protego Büyük kütleleri kopyalayabiliyor olduğu için güzel bi yat kopyalamak hiç fena olmazdı 😀
@fthonr Sen o hızla gezegeni kopyalamaya çalışırsın hocam 😀
@protego Yok yok fazla malın da derdi var. 1 tane yeterli 😀
Kopyalamak kişinin kazancına olacaktır, kopyalamamak ise önce üreticinin (tasarımcı/geliştiricinin) ama devamında toplumun yararına. Telif ve patentlerin varolma nedeni var. Bu makine bir defalık kopyalama yapıyorsa çok sorun değil ama isteyen herkes için kopyalama yapıyorsa, üreticiler doğal olarak işini sürdüremeyecek iflas edecektir. Etsinler, bugüne kadar ne paralar kazandılar, işsiz kalanlar da önemli değil diyebiliriz. Ama bu makine çalıştığı sürece araba tasarlayıp üretmek karlı bir iş olmayacak, kimse de hobi dışında bu işi yapmayacaktır. Bu da genel olarak toplumun gelişmesine, teknolojinin ilerlemesine engel olacaktır. Bu nedenle modern devletlerin, yönetimlerin toplumu bireyden fazla önceleyerek bu tür kopyalamalara (mümkün olsa dahi) engel olması gerekir. Yoksa bu kadar temel bir olay kişilerin kendi tercihlerine, etik anlayışlarına bırakılamaz.
Her durumda, 10bin lirayı çalmayacak bir insan 10miyon doları çalmaya meyil edebilir. Beğensek de beğenmesek de toplumsal mutabakat sayılabilecek olan kanunlar ve bunların sıkı ve adil şekilde uygulanmasayla, devletler-yönetimler, vatandaşlarının bu tür ahlaki ikilemlerde kalmasını engellemelidir.
Özetle, bu sorunun cevabını kişisel etik anlayışımıza göre değil, kanunlara, yasallığa göre vermeliyiz.
Sorum devletin ne yapması gerektiği, toplumların ne yapması gerektiği, neye göre karar verilmesi gerektiği değil, "ne yapılmalı" başka, "ne yapardın" başka bir soru. Gayet direkt olarak bireysel şekilde ne yapardınız diye sordum. Cevabı "kullanırdım", "kullanmazdım" seçeneklerinden ibaret. Ne sorduğumu anladığın halde sorduğum şeyden başka her şeye cevap vermişsin 😀
@protego Benim ne yapacağımdan önce normal bir insan bu soruya nasıl cevap verir? İnsanın durumuna bağlı: çok zenginsem, zaten onlarca arabam varsa başka, yirmi yıl çalışıp üstüne kredi çekeceksem başka. 1 milyon lira ödüllü yarışmayı kazanan asgari ücretliyle, oraya reklam amaçlı katılmış 'sanatçı'nın ödülünü hayır kurumuna bağışlaması arasında çok fark var.
Bana sorarsanız herkesin etik sınırı vardır. Çok açsınızdır, bir lokma ekmek çalmazsınız ama bir yere kadar, bir yerden sonra (etiğin ne olduğunu bilmeyen) beynin ilkel kısmı yönetiminizi ele geçirir (Şahsi fikrim).
Sorunuza 'etik olarak yüzde yüz sorun yok' diyenler hariç verilen cevaplar, durumlara çok bağlı olacaktır. 'varsayımsal olarak', 'hakkım olmayan 1 milyar dolara dokunmam' diyen kişiye gerçekten bu şans verilse 'etik anlayışımı bir defalık delmekten birşey olmaz' demesi (ya da bir şekilde yeni kararını rasyonalize etmesi) fazlasıyla mümkündür.
Özetle, bireyin bu kopyalamayı yapması (eğer onun için bir araba önemsiz birşey değilse) beklenecek cevaptır. Bu cevabı vermeyene biraz salaktır bile denebilir.
Benim cevabım: Yasalara aykırı değilse ya da yakalanmayacağım garantiyse, kopyalarım, aksi durumda kopyalamam.
(Ayrıca kopyalarsam, ileride çok çok param olursa gider üreticiye parasını veririm 😀 )
@oniki Ya hocam 😀 Etik sorular kasıtlı olarak iki seçeneğe indirgenir ki aradaki sayısız değişken işin içine katılmaya çalışılıp oradan insanlar kendine uygun gördüğü şartlı bir cevap veremesin. Bu yüzden bu sorular etik sorular olabiliyor zaten. İnsana kaçacak yer bırakmaz, mantık yürütüp tüm süreci mantıkla açıklamaya izin vermez, amacı da odur. Aynı klasik tren rayı soruları gibi. Sen kendi kafanda sayısız farklı senaryo düşünebilirsin, zenginsindir veya değilsindir, kopyaladığın arabanın parası şudur budur, yasaldır değildir onlar cevapta önemli değil, onları istediğin kadar düşünüp kafa yorabilirsin, onlar senin bileceğin şey, gidiş yolunu istediğin kadar düşünmek, istediğin kadar farklı senaryo üretmek serbest, ama cevap kullanırdım/kullanmazdım'dan ibaret. Yasal şartlar bugün nasılsa öyle. Bugün bu yasal mı? Onun cevabının ne olduğu önemli değil. Bugün bunu yapar mıydın, soru bu kadar basit, işin yasallığını sen kafanda düşün, cevapta ona yer yok ama. Şartlı kullanırdım, şartlı kullanmazdım diye bir seçenek yok. Hangi sonuca nasıl ulaştığın önemli değil, sonuç önemli. amaç zaten ikilemi direkt yakalamak. Amaç zaten işin yasallığını sana kendi kafanda düşündürtüp o belirsizlikle cevap vermeni sağlamak. Sana her türlü garanti verilirse zaten sorunun tek bir cevabı olur. O zaman da soruya gerek kalmaz. Etik sorular bu yüzden belirli şıklarla sorulur, açık uçlu değildir, cevapta şart şurt belirtmeye yer verilmez. Yakalanmayacaksın zaten o ayrı mesele, yakalanacak olsan niye yapasın. Senin için yasal bir sonucu olmayacak sadece. Yasal mı değil mi onu düşün yine, o başka mesele, yasal sonucu yok ama. Amaç yasal sonucu düşündürtmek değil, etiği düşündürtmek.
@oniki Yazdıklarımın daha sonraki nesiller tarafından yanlış anlaşılmaması adına orjinal soruyu ekliyorum:
Önce makineyi esaslı şekilde güvence altına alırdım. Sonra otomobil üreticileriyle görüşerek makinem ile üretim yapmak adına anlaşmalar imzalardım. Dünyadaki madenleri tüketmeden otomobil üretebildiğim için kendimle gurur duyar ve zenginliğimin tadını çıkarırdım 😀
Güzel beyin fırtınası ama sorunun amacı bu değildi 😀
@protego iki cevap da bana uymadı. Hem etik kalmak hem de para kazanmak istiyorum 😀
@arandur En doğru yaklaşım sizinki olmuş.
@arandur O zaman ortada üzerine düşünülecek bir etik kavramı olmaz zaten, ki sorunun amacı da o 🙂
Doktor Brown’un DeLorean’ını kopyalayıp zamanda yolculuk yapardım.
Kopyalarım, sonra gidip üreticisine 800 bin lira bağış yaparım. 1.5 milyon vergiden kaçınmış olurum, üreticisi de hak ettiğini alır.
Gelen cevaplardan anlıyorum ki bir yerde size tren rayı sorusu sorulsa çoğunluk cevap veremeyecek, herkes kendi şartını şurtunu belirtip kendine uygun farklı senaryo yazıyor 😀
Eğer elimde gerekli bilgiler yoksa (soruda verilmemişse) sadece sayı vs. verilmişse, bir aksiyonda bulunmam, karışıp da sorumluluk almam. Diğer durumda tanıdığım hayatını kurtarmaya değer 1 kişi için tanımadığım100 kişi ölse umurumda olmaz.
Hayat hiçbir zaman siyah ve beyaz şeklinde sert iki seçeneğe bölünmez çünkü. Bir yerden bükmenin her zaman yolu vardır.
@nakah Yahu arkadaş niye anlamazlıktan geliyorsunuz 😀 Etik kuramının temelleri bunlar. Soru hayat simülasyonu üzerine değil. Soruyu olduğu gibi cevaplamak işinize gelmiyorsa tamam, öyle diyin olsun bitsin, kimsenin kimseyi bir şeye ikna etmeye çalıştığı durum yok. Doğru cevap yanlış cevap da yok. Etik ikilem adı üstünde "ikilem" soruyu başka çözümü olmayan iki seçeneğe sıkıştırıp o çerçevede cevap vermeye zorlar ki ortada üzerine düşünülebilecek bir etik ikilem olabilsin, herkes işine gelen senaryoyu öne sürüp ikilemin çevresinden dolaşamasın, aksi takdirde ortada etik ikilem olmaz. Neyi kanıtlamaya çalışıyorsunuz da hayatta öyle olmaz böyle olur diye tartışmaya giriyorsunuz anlamıyorum ki. İlginçsiniz.
Sadece kendi kullanımım için kopyalamayı kastediyorsan kullanırdım. Böyle bi makine elime geçerse bunu kullanmamı araba üreticilerinin de etik bulacağını düşünüyorum ek olarak.
Etik gelmeyecek kısım ticaretini yapmam olurdu, onu da yapmazdım. Ya da kendi çapımda lüks hayat yaşayabilecek birikime gelene kadar yapardım yalan olmasın, büyük oynamazdım onu diyeyim en azından. Yani tüm araba üreticilerini domine edecek bi ticari hamleye girişmezdim anlamında.
Bu şey değil mi :
You wouldnt download a car, would you ?
Cevap olarak ise :
I would if i could.
Ta kendisi 🙂
Boş mideye kaç simit yiyebilirsin? sorusu da olabilir 😀
Ben arabamı kopyalama makinesiyle değil de elimle hazırlasaydım da bu etik olur muydu? Kopyalama makinesi de bir araç olarak kullanılacağı için etik sorunu kopyalama makinesi yaratmazdı. Sadece fikir hakları, tasarım kopyalama şeklinde etik problem yaratabilir ancak ticari bir kazanç söz konusu değilse aynı tasarımı kullanmak yasal değil mi bilmiyorum.
Sırf tasarımın fikir hakları için vicdan azabı çekmezdim ticari bir satış da yapmayacaksam. Asgari ücretle zar zor geçindiğimiz ve arabadan %100 üzerinde vergi alınan bir yerde, KOPYALARDIM.(tabi ki senaryo icabı 🙂 yoksa kesinlikle yapmam öyle bir şey 🙂 )
Almanya'da yaşasaydım 1 yıllık maaşımla araba alabileceğim için KOPYALAMAZDIM.
Almanya'da da Ferrari kopyalayasın gelirdi belki, 1 yıllık maaşla alınamaz 😛
@protego Almanya'da Ferrari alıp da hava atmayı düşüneceğim bi karakterim olur muydu bilmiyorum 😀 Vergisi de çok olabilir öyle lüks araçların Almanya'da. Zaten mutlu bir hayat yaşıyosam bunu istemeyebilirdim diye düşünüyorum 😀
@gt710gaming Ferrari kadar göze abartılı bir şey olmasın tamam güzel üst seviye bir Mercedes olsun, vergiyi düşünme 😛
@protego İnsanı kışkırtıyorsun hocam 😀 Yine kopyalamazdım diye düşünüyorum. Sonuçta o arabayı kullanırken kendim elde etmediğimi biliyorum. O arabayı kullandığım için alacağım övgüleri de haketmediğimi biliyorum. Beni rahatsız edeceğini bildiğim için bu durumun, kopyalamazdım. Almanya'da doğan birisi olsaydım, insanlarla statüye bakmadan kendi statü seviyende insanlarla mutlu olabileceğimi düşünüyorum. Türkiye'de böyle değil bence. Sadece tahmin.
her gün farklı model marka ve onun da farklı farklı renklerde versiyonunu kopyalarım. 😀