Bu işin b.kunun çıktığını düşünüyorum. Drive by wiredan sonra şimdi de brake by wire. ABİ NEDEN NEDEN? Mekanik bağlantı batıyor mu size? Birincisi inanılmaz bir güvenlik açığı bu. Bir gün direksiyonu çevirdiğinizde o tekerlerin dönmeme veya frene basınca frenlerin hiç sıkmama olasılığı var, ikincisi yarın bir gün hacklense (ki imkansız falan demeyin otonom olarak çalışması için her şeyi ana sisteme bağlıyorlar) frene basacaksınız freniniz tutmayacak. Hayır hbir gereği yok bir de. Neden böyle bir sisteme ihtiyaç duyalım?
https://www.donanimhaber.com/bosch-un-yeni-brake-by-wire-fren-sisteminin-testleri-tamamlandi--187778
mekanik sistem bize neyi eksik verdide elektrikli sisteme ihtiyaç duyuldu.
mekanik sistemler daha pahalı çünkü.
Şu araba üreticilerinin otu boku elektronik hale çevirmesine ben de çıldırıyorum. El freninden tut göstergeye kadar zaten düzgün çalışan her şeyi elektrikli hale getirip içine sıçıyorlar.
daha güvenli olmazsa ölü doğar, hem güvenlik artacak hem tepki süresi kısalacak hem de maliyet avantajı sağlayacak diye okudum haberi.
uçaklarda da fly-by-wire kullanılıyor hatta: https://en.wikipedia.org/wiki/Fly-by-wire
Tepki süresi nasıl mekanikten daha kısa olabilir direkt bağlı.
@ptseeker Hidrolik sıvısının bir hızı var basıncı pedal'dan frene ulaştırırken. Anlık tepki vermiyor.
@ptseeker biri kitabı bir yerden bir yere ulaştırmak diğeri bilgiyi fiber internetle aktarmak 🙂
Tepki süresinin daha kısa olması hiçbir şekilde kabullenemiyorum açıkçası. Sıvılar sıkıştırılamaz, hidrolik bastığın gibi tepki veriyor. Ya birde hidrolik patlasa etse bir akar uyarı verir. Bu sistem hiç güven vermiyor bana.
Uçaklarda kullanılması da hiçbir şeyi değiştirmez ki bu uçak değil neticede. Aynı standartlarda değil, aynı bakıma vs sahip değil. Kaldımki uçakta hidrolik bit sistemle koca uçağı yönelndirmek ağır kanatları hareket ettirmek sıkıntı zaten
@deniz-fidan Hocam sıkıştırılamayan sıvıların bir ucundan basınca diğer ucuna anında tepki verseydi ışık hızından hızlı anlık haberleşme anlamına gelirdi. Enerjinin ya da basınç farkının o sıvının içinde bir noktadan bir noktaya aktarılması bir zaman alıyor.
@katan öyle düşünürsek elekteiğin kablodan gitmesi, sensörüm bunu algılaması vs de bir gecikme yaratacak. Aradaki fark kaç milisaniye olacak?
@deniz-fidan Fren hidroliğinin enerjiyi aktarma hızı aşağı yukarı ses hızında gerçekleşiyor. Elektrik ise ışık hızına yakın bir hızda iletiyor. Aradaki fark aslında büyük.
Aradaki farkın kaç ms olacağı araca ve bir sürü parametreye göre değişir, ama potansiyel olarak çok fark var. Dijital sinyal işleme artık çok hızlı yapılabiliyor, hidroliği çok rahat bir kaç kat geçerler. Işık hızının sesin 900.000 katı civarı olduğunu düşünürsek.
@katan deepseek ve chatgpt'ye aynı soruyu sordum: "arabadaki hidrolik frenin aktivasyon süresi nedir? fly-by-wire için nedir? 140 km/s hızda aradaki fark kaç metreye tekabül etmektedir?"
ikisi de aynı sonucu verdi, chatgpt'den kopyalıyorum: "Hidrolik Fren Aktivasyon Süresi:
Hidrolik frenlerde, pedal kuvveti bir ana silindir aracılığıyla hidrolik sıvıya iletilir.
Aktivasyon süresi genellikle 300-500 ms (0.3-0.5 saniye) civarındadır.
Bu sürede pedal kuvveti hidrolik sıvıya aktarılır, pistonlar sıkışır ve fren balataları disklere temas eder.
Fly-by-Wire (Elektronik Fren) Aktivasyon Süresi:
Elektronik fren sistemleri (Brake-by-Wire), sinyalleri sensörler ve aktüatörler aracılığıyla elektriksel olarak iletir.
Aktivasyon süresi 50-150 ms (0.05-0.15 saniye) civarındadır.
Mekanik gecikme olmadığı için yanıt süresi çok daha hızlıdır.
140 km/s Hızda Farkın Metreye Çevrilmesi
140 km/s = 38.89 m/s
Hidrolik fren gecikmesi: Ortalama 400 ms (0.4 saniye) → 38.89 × 0.4 = 15.56 metre
Elektronik fren gecikmesi: Ortalama 100 ms (0.1 saniye) → 38.89 × 0.1 = 3.89 metre
Fark: 15.56 - 3.89 = 11.67 metre
Yani fly-by-wire fren sistemi, hidrolik frene göre yaklaşık 11.7 metre daha erken tepki verir. Bu fark, özellikle yüksek hızlarda ciddi bir avantaj sağlar."
11.7 metre, nereden baksan 3 araç demek, girmemekle içinden geçmek arasındaki fark.
şehir içinde 50 hız sınırını 55 km/s olarak kullanan sürücüler için de 6.11 metre ve 1.53 metre kadar devasa fark çıkıyor.
"55 km/s Hızda Hidrolik ve Fly-by-Wire Fren Aktivasyon Farkı
Öncelikle hızı metre/saniyeye çevirelim:
55 km/s = (55 × 1000) / 3600 = 15.28 m/s
Şimdi her iki fren türü için gecikme sonucu alınan yol hesaplanır:
Hidrolik Fren (400 ms = 0.4 saniye)
15.28 × 0.4 = 6.11 metre
Fly-by-Wire Fren (100 ms = 0.1 saniye)
15.28 × 0.1 = 1.53 metre
Fark:
6.11 - 1.53 = 4.58 metre
Yani 55 km/s hızla giderken, fly-by-wire frenler hidrolik frenlere kıyasla yaklaşık 4.6 metre daha erken tepki verir."
@sqn Kafadan yaptığım hesap aşağı yukarı tutmuş gibi. 2-10 kat arası fark ediyor gibi görünüyor GPT beyin hesabına göre.
@sqn nu 500ms de bir yanlışlık olmasın. Frene bastığımızda yarım saniye sonra fren sıkılsa fark ederdik diye düşünüyorum.
@deniz-fidan Ediliyor zaten. Ben fark ediyorum en azından frende bazen bir lag olduğunu, özellikle ani frenlerde. Brake lag diye geçiyor.
@katan hocam 500 ms gerçekten fazla ama araştıracağım. Hani ses hızıyla bile gitse hidrolik borusu 2 metre olsa 2 milisaniye falan ediyor.
@deniz-fidan hidrolik sıvısının ses hızıyla hareket edeceğini düşündüren ne oldu hocam sana 😀
@deniz-fidan 500 ms zaten maksimumu. Ortalama 300-500 demiş. Araçtan araca değişiyordur doğal olarak. Bu sınırın altında ya da üstünde çalışan sistemler de mutlaka vardır. Ayrıca bu süre pedalın aktivasyonu, mekanik gecikme ve sonunda hidrolikten giden basıncın balataya etki etmesi dahil.
@sqn Hocam hidroliğin çalışma prensibi bir uçtaki basınç değişiminin diğer uca yansıması zaten. Basınç dalgalanması dediğimiz şey zaten sesin de temel prensibi hatta tanımı diyebiliriz. Dolayısıyla bir hidrolik sistemin bunu iletme hızı da sesin o sıvı içerisideki hızı ile eş olacaktır. Sesin bir sıvıdaki hızını da Newton-Laplace formülüyle bulabilirsiniz. Havadaki hızından bir hayli farklı olacaktır.
Buyrun hidrolikçiden dinleyin. 😀 https://www.hawe.com/fluid-lexicon/velocity-of-sound-pressure-waves/
@sqn sesin de hidrolikte hareket eden kuvvetin de aslında aynı şey olması bunu düşündürttü ikisi de basınç değişimi. İkisi de mekanik dalga.
Amaç yavaş yavaş tüm yönetimi ele almak 🤣 Şaka bir yana bu kadar yönetilebilir sistemleri kullanmak mantıklı gelmiyor bana. Çok uzun bir süre böyle daha modern sayılan, yazılım güncellemesi vs alan bir araba almayı düşünmüyorum. Böyle araçlarda güvende hissetmiyorum kendimi. O yüzden elektronik olduğu kadar fiziksel güvencesi de olmalı insanların.
Bu kadar mekanikten uzaklaşmak halen daha direksiyonu pedalı olan araçlarda saçmalık. Direksiyonu pedalları vs. de kaldırır, isteseniz de zaten siz kullanamayacaksınız alet kendi bildiğini okuyacak derse tamam..
Amaç maliyet düşürmek. Mekanik demek hem üretim hem bakım masrafı demek. Ha bana sorsalar parası neyse vereyim hidrolik olsun.
Elektronik evet daha güvenli olabilir kağıt üzerinde ama elektronik bakımı ustaya yaptırılabilen bir şey değil. Genelde aracın elektroniğini yaptırmaya kalkarsanız ya iyice bozarlar ya da hiç uğraşmaz direk bütün sistemi değiştirirler, bir ton para verirsiniz. Genelde sorunsuz da olmaz. Üstelik bozuk elektronik bozuk olduğu da kolay anlaşılmayan bir şey. Arada bir freniniz çalışmaz, servise gidersiniz sorun yok derler.
Benim araç mesela otoparkın ortasında frenleri kitledi bir gün, çekiciyle zor çıkarttık arabayı oradan. ABS modulü bozulmuş. İnsan korkuyor bir gün otobanın ortasında da bozulur mu diye de muhtemelen yolda fren kitlemesini önleyecek bir takım önlemler var. Yoksa sürekli duyardık.
Fly by Wire?
Elektronik ucuz, arızayı tespit etmek kolay, modüler, genel olarak az hacim kaplar, diğer elektronik sistemlerle uyumu daha kolay. Bir çok sebep var. Sistemler üretilirken yedekli üretiliyor. Bunda da yedekli sinyal hattı ve yedekli aktüatör vardır mutlaka. Elektrikli sistemin bozulup kaza yaptırma ihtimaliyle mekanik sistemin bozulup kaza yaptırma ihtimalinin karşılaştırılması lazım. Ben hemen atlamam ama teknolojinin gelişmesi için karşı da çıkmam. Yeterince güvenliyse ben tamamım.
Tek dezavantajı bağımlılık olur, hava araçları fly by wire'dan etkilenmedi ise kara araçları da böyle şeylerden etkilenmeyecektir. Ama dediğim gibi, tek dezavantajı bağımlılık, sadece benden alabilirsin derler ise son kullanıcı zarar görecektir.
Hocam o hava araçlarının fiyatları milyonlarca dolar. Ona rağmen Boeing'in başına gelenleri ise izliyoruz işte. Yazılım mühendisi olarak ben güvenliğim yazılıma emanet olunca çok tedirgin oluyorum. Çevremdeki mühendislerin hepsi de aynı. Hayatımı içinde sıvı olan plastik bir hortuma emanet etmeyi tercih ederim şahsen. 😀
Konvansiyonel fren ve direksiyon tertibatının en güzel tarafı güç tamamen gitse bile mesela daha zor da olsa o fren çalışmaya ya da direksiyon dönmeye devam ediyor kaba kuvvetle.
Başına gelen oldu mu bilmiyorum ama zorlu hava şartlarında yaşayanların başına geliyordur. Etrafımda çok gördüm, kendi başıma da geldi. Aşırı soğuk ve yağmurlu havada aracın aniden elektrik kaybettiği, power steering'in kapandığı, elektronik sistemlerin komple gittiği anlar yaşadım. Aşırı soğukta özellikle akü voltajı anlık çok düşebiliyor eğer alternatör da gerekli gücü sağlayamazsa.
Bu durumların hepsinde direksiyon sertleşmesi vs. gibi sorunlar kaba kuvvetle çözülüp hemen emniyete alınabiliyor araç. Aynı şeyin elektronik kontrolde başıma gelirse ne olacağının, o arabanın duracağının ya da istediğim yöne gideceğinin garantisini nasıl veriyorlar?
@katan İyi de Boeing'in problemi fly by wire değil ki....
@katan Diğer söylediklerinin önlemleri alınacaktır.
@lterlemez Fly by wire değil ama elektronik ve/veya yazılımsal sorunlar.
@katan: Teknik olarak aynı ise sorun çıkacağını zannetmiyorum.