Kapitalizm büyük ölçüde sona erdi. Teknofeodalizm'de yaşıyoruz. İçinde olduğumuz ve yavaş yavaş değiştiği için fark etmedi çoğu insan ama kapitalizmin tabutuna çivi çakalı bir kaç sene oluyor. Şu an tamamen bitti demiyorum ama o sürece girildi ve geri dönüşü yok. Bugün yaşadığımız şey klasik kapitalizm değil. Kapitalizmin ana damarları; özel mülkiyet, rekabet, serbest piyasa, ücretli emektir.

Sahip olma abonelik sistemleriyle mahvedildi. Her şey yerini "lisans kullanma hakkı" ve "abonelik" sistemlerine bırakıyor. Evimizdeki eşyalara sahibiz artık sadece. Çoğu fiziksel ürünün yerini de dijitaller aldı. Oyun film müzik yazılım hiçbirine sahip değiliz, aboneyiz sadece, "kullanma lisansı"nı alıyoruz sadece. Ürünü değil. Yani kiralıyoruz. Şirketler elimizdeki elektronik cihazlardan satın alınmış lisansları siliyor, hizmetleri geri alıyor. Aynı yakında arabalarla yapılacak olan gibi. Firmalar ve devletler yıllardır sokakta dolaşıp herkese hizmet eden otonom araçların hayalini kuruyor. Dijital hizmetlerden sonra sıra arabalara gelecek. Peki ya sonra nereye gelecek sıra? Bi altımızdan evimizi almadıkları kalacak. Evet hala evimizdeki eşyalara, bir eve sahip olabiliyoruz. Ama sahip olabileceğimiz şeyleri o çerçeveye kıstırdılar ve alan giderek daralıyor. Bugün sahiplik tamamen bitti diyemeyiz ama yarısını elimizden aldılar diyebiliriz. Kalan yarısını da almaları ne kadar sürer bilemiyorum. Bu artık aynı kapitalizmde yaşamadığımızı gösteriyor. Sahiplik yoksa kapitalizm de yoktur. Kapitalizmin çöken ilk sütunu.

Rekabet AI'la bitmek üzere. Tüm teknoloji firmaları birbirlerine yatırım yapıyor. Birbirleriyle sözde yarışan AI firmaları arka planda birbirlerine yatırım yapıyorlar. Göz önünde rekabet eder gibi görünüp arka planda anlaşıyorlar. Fiyat eşitliyorlar. Fiyat artırıyorlar. En son ne zaman çok büyük iki firmanın rekabete girip fiyat düşürdüklerini gördük? 10 sene falan oldu mu? Kapitalizm firmaların birbirleriyle rekabet ederek kâr elde etmelerini zorunlu kılar. Bugün ise şirketler dijital altyapıya sahip, kullanıcı verilerini kontrol ediyorlar, başkalarının ticaretinden kira gibi kâr elde ediyorlar ve insanların ekosistemleri terk etmelerini imkansız hale getiriyorlar. Evet marketteki sütler için hala rekabet var ama olay zaten bunun yavaşça değişiyor olması. Büyük sektörlerde, özellikle teknoloji tarafında rekabet bitti sayılır ve yavaş yavaş tepeden aşağı doğru devam ederek her sektöre yayılacak. Rekabet yerini platform hakimiyetlerine bıraktı. Rekabet yoksa kapitalizm de yoktur. Kapitalizmin çöken ikinci sütunu.

Serbest piyasa bizde zaten bitmişti, Amerika'da da Trump'la bitti sayılır. AB de kendi içinde bitirdi. Dünyaya yansımalarını görüyoruz. Serbest piyasada arz talep dengesi sağlanır ve fiyatlar buna göre belirlenir. Var mı bugün böyle bir durum? Yok. Küçük firmalarda var, sektörlerde var. Büyük sektörlerde kalmadı bu. Devletler firmalara karışıyor, ihracat ve ithalatı banlıyor, teşvik veriyor, kurtarma paketleri çıkartıyor, vergileri affediyor, şirketlere hisseyle ortak oluyor. Firmalar aralarında anlaşıyor, fiyatlar arz-talep dengesine göre değişmiyor. Eskiden şirketler müşteriyi kazanmak için rekabet ederken artık insanlar dev platformların kurallarına uymak zorunda bırakılıyor. Bir ram krizi oldu diye üç üretici firma çıkıp anlaşıp fiyatları 10'a katlıyorlar. Bunu da açıkça söylüyorlar. Kimse bir şey yapamıyor. Serbest piyasa ve arz-talep dengesi yoksa kapitalizm de yoktur. Kapitalizmin çöken üçüncü sütunu.

Ücretli emeği de bitirmek üzereler. Avrupa hala korumaya çalışıyor onu bir tek. Geri kalan yerlerde CEO'lar 10 milyon dolar bonus alırken; 5000 dolar alan işçi 200 dolar zam istedi diye direkt işinden oluyor. Firmalar milyarlarca dolar kâr açıkladıktan iki gün sonrasında 5000 kişiyi işten atıp CEO'lara bonus veriyorlar. Nerede ücretli emek? Emek sermayesini neredeyse bitirdiler, artık veri sermayesi var. AI sağolsun bu süreç iyice hızlandı. 5-10 sene içinde AI'lar yüzünden işsizlik tavan yapacağı için zaten ücretli emek işi de giderek azalacak, yerini evrensel maaşa bırakacak. Kapitalizmin çöken dördüncü sütunu.

Teknofeodalizm kapitalizmden kat be kat kötüdür tüketiciler açısından. Firmalar zaten bu yüzden kapitalizmden kurtulmak istiyorlar. Çünkü rekabet istemiyorlar, arz-talep dengesi istemiyorlar, ürünlere tek bir kez para ödenip sahip olunmasını istemiyorlar. Kapitalizmi nedense insanlar çok berbat bir şey olarak düşünüyorlar, halbuki kapitalizm dünya üzerinde halklar için bugüne kadar bulunmuş ve çalıştığı görülmüş en sağlıklı sistemdir. Dünya ölçeğinde kapitalizmden daha iyi olan ve büyük ölçekte çalıştırılabilmiş ve sürdürülebilirliği sağlanabilmiş başka bir sistem yok. Kapitalizm şirketleri BÜYÜK ÖLÇÜDE hizada tutar. Çünkü insanların verdikleri tepkiler firmaları direkt etkiler. Teknofeodalizm öyle bir şey değil, teknofeodalizmde "hayır sistem yanlış" diyerek reddedemiyorsun. Kapitalizmde reddedebilirsin-reddedebilirdin. Geçti o dönem. İnsanların bugün tü kaka diye baktıkları kapitalizm aslında kapitalizm değil, teknofeodalizm. Kapitalizm altın yıllarını 70'lerde yaşadı. Bugün tü kaka olarak görülen şeyler kapitalizmin değil teknofeodalizmin sonucu. Sistemi reddedebilme kapitalizmde mevcuttur. Greve gidersin. Eylem yaparsın. Boykot yaparsın, ürün satın almazsın. Sonuçta istediğini alırsın. Bugün büyük şirketlere yönelik olarak kalmadı böyle bir şey. Büyük şirketler kapitalizmi aştı, hala kapitalizmde kalmış küçük şirketlere ve sektörlerde insanların boykot/grev/ yapmaları bir şeye yarıyor anca artık. Bugün Amazon'da grev yapılabiliyor mu? Sendikalaşma yapılabiliyor mu? Çoğu büyük sektörde artık sendika diyeni işten atıyorlar. Bunun savaşını yıllardır veriyorlar. Kapitalizmin parayı bulmakla ilgisi yoktur. Bugün yaşadığımıza "teknofeodalizm değil kapitalizmin evrilmiş bir hali" de diyen akademik çevreler var ve fikir birliği yok. Buna tekel kapitalizmi diyen de var, platform kapitalizmi diyen de var, gözetim kapitalizmi diyen de var, teknofeodalizm diyen de var. Kesin bir konsensus yok ancak tüm akademik çevrelerin kabul ettiği bir şey var ki o da artık klasik kapitalizmde yaşamadığımız. İsmi çok da önemli değil ama gidişat değişmezse yön teknofeodalizm. Şu an geçiş evresindeyiz. Kapitalizmin temel sütunlarının çoğu kesildi, herkes kalan kolonlar ne zaman dayanamayıp çöker de altındaki moloz yığınından ne çıkar diye bekliyor.

@makineci nope.